



نوشته شده توسط دکتر رضایی
دیازپام Diazepam
Valium. Diazemuls. Diastar. Dialar. Stesolid
مصرف در حاملگی : D
گروه دارویی – درمانی : بنزویازپین – ضد اضطراب ، ضد تشنج ، فراموشی دهند . ضد پانیک ، ضد ترمور
اشکال دارویی:
Inj: 5mg/mL, 2mL
Tab : 2 , 5, 10 mg
Rectal tube: 5, 10 mg
Supp : 5mg, 10mg
Solu: 2mg/5mL
فارماکوکینتیک – دینامیک ، مکانیسم اثر
دیازپام بنزودیازپین طولانی اثر است . آثار این دارو به واسطه ی افزایش و تقویت فعالیت GABA ایجاد می شود .
دیازپام به سهولت و به طور کامل از دستگاه گوارش جذب می شود و اوج غلظت پلاسمایی آن در معرض 5/0 تا 2 ساعت حاصل می شود . دیازپام از طریق رکتال به سرعت جذب می شود و اوج غلظت پلاسمایی آن بعد از 10 تا 30 دقیقه حاصل می شود . جذب این دارو از راه تزریق عضلانی متغیر است و اوج غلظت پلاسمایی حاصل از آن ممکن است در مقایسه با تجویز دارو از راه خوراکی کمتر باشد . دیازپام حلالیت بالایی در چربی داشته و به خوبی از سد خونی مغزی می گذرد .
دیازپام به طور گسترده در کبد متابولیزه شده و چندین متابولیت فعال از آن حاصل می شود . دزمتیل دیازپام ( نوردیازپام ) متابولیت فعال اصلی دیازپام است و اکسازپام و تمازپام سایر متابولیت های فعال آن . نیمه عمر دیازپام یک تا دو روز و نیمه عمر نوردیازپام دو تا پنج روز است . دیازپام بیشتر به صورت متابولیت ها که ممکن است که آزاد یا کنژوگه باشند ، از طریق ادرار دفع می شود .
مصرف بر حسب اندیکاسیون
نکته : در کودکان بزرگتر و بزرگسالان بسته به نوع اندیکاسیون و شدت آن می توان mg20-2 دیازپام را IM یا تزریق کرد . در صورت لزوم بعد از 4-3 ساعت و گاهی طی یک ساعت می توان تزریق دارو را بار دیگر تکرار کرد . در افراد پیر و ناتوان مقادیر کمتری از دارو ( 5-2 میلی گرم ) را با فاصله ی بیشتری نسبت به بزرگسالان تجویز کنید .
نکته : در صورتی که دیازپام را IV تجویز می کنید اقدامات زیر را انجام دهید تا احتمال بروز ترومبوز ورید ، فلبیت ، تحریک موضعی ، تورم و نیز خرابی رگ کاهش یابد . دارو را آهسته با سرعت 5 میلی گرم ( 1 سی سی ) در دقیقه تزریق کنید ، از ورید های کوچک ( نظیر ورید های پشت دست و مچ ) استفاده نکنید . از طریق داخل شریانی پرهیز کنید . دقت کنید دارو به خارج رگ نشت نکند و دیازپام را با محلول ، یا دارو های دیگر مخلوط نکرده و از طریق یک سرنگ تزریق نکنید ، به دلیل احتمال رسوب دیازپام در محلول های تزریقی و پایدار نبودن آن در کیسه های پلاستیکی ( PVC ) مخصوص ، انفوزیون آن توصیه نمی شود به محض کنترل شدن علایم بیمار دیازپام خوراکی را جایگزین فرم تزریقی آن کنید .
نکته : در کودکان جهت جلوگیری از ایجاد عوارض خطر ناکی نظیر اپنه به دنبال تزریق IV دیازپام دارو را به آهستگی و طی حداقل سه دقیقه تجویز کنید .
درمان کوتاه مدت اختلالات اضطرابی و علایم اضطرابی گذرا
• بزرگسالان : بسته به شدت علایم 10-2 میلی گرم خوراکی 4-2 بار در روز تجویز می شود گاهی اوقات می توان 10-2 میلی گرم دیازپام را IM یا IV تزریق کرد و در صورت لزوم 4-3 ساعت از این دوز را تکرار کرد .
• شیرخواران و کودکان بزرگتر : mg/kg3/0-2/0 ( تا حداکثر 10 میلی گرم ) در روز خوراکی می توان تجویز کرد . در صورت شدید بودن علایم بیمار mg/kg 3/0-04/0 تا حداکثر mg/kg 6/0هر هشت ساعت IM یا IV تزریق می شود .
محرومیت حاد از الکل و دلیریوم ترمنس (DTs)
• بزرگسالان : زمانی که بیمار به دلیل محرومیت حاد از الکل دچار آژیتاسیون خفیف تا مبه وسیله ی می شود می توان در 24 ساعت اول 20-5 میلی گرم دیازپام خوراکی هر 6-4 ساعت تجویز کرد تا زمانی که بیمار آرام شود و ترمور و تاکی کاردی وی کاهش یابد . سپس به مدت 5-3 روز درمان با دوز کم دیازپام ( 5 میلی گرم خوراکی هر 8-6 ساعت ) ادامه داده می شود . در صورت افزایش آژیتاسیون بیمار و بروز دلیریوم ترمنس ، بر اساس کتاب Kaplan 10-5 میلی گرم دیازپام را IV و آهسته تزریق کرده و در صورت لزوم هر 15 الی 20 دقیقه این دوز را تکرار می کنیم تا بیمار کاملاً آرام شود . تجویز IM آن در این موارد توصیه نشده است زیرا جذب آن متغیر است . اگر بیمار دچار تشنج شود ، انفوزیون وریدی دیازپام با سرعت mg/min 5/2 و با دوز mg/kg 15/0 قابل استفاده است . در کتاب های دارویی دوز دیازپام در دلیریوم ترمنس 10 میلی گرم IV یا IM در ابتدا و سپس در صورت لزوم تکرار آن به میزان 10-5 میلی گرم بعد از 4-3 ساعت ذکر شده است .
اسپاسم عضلانی در بیماری های نظیر مولتیپل اسکلروز (MS)، فلج مغزی (CP)، پاراپلژی و Stiffman syndrome
• بزرگسالان : دوزاژ کلی دیازپام به عنوان شل کننده ی عضولانی 10-2 میلی گرم خوراکی 4-3 روز است . در موارد شدید می توان 10-5 میلی گرم در ابتدا IM یا IV تزریق کرد و در صورت نیاز بار دیگر بعد از 4-3 ساعت این دوز را تکرار کرد . در افراد پیر و ناتوان در ابتدا 5/2-2 میلی گرم خوراکی یک یا دو بار در روز تجویز می شود و سپس در صورت نیاز و در حد تحمل بیمار دوز افزایش داده می شود . در درمان اسپاسم ناشی از MS 2 میلی گرم دیازپام خوارکی 2 یا 3 بار در روز یا یک دوز زمان خواب جهت کاهش اسپاسم شبانه تجویز می شود .
به درمان اسپاسم MS در تک نگار Baclofen مراجعه شود .
در اختلالات اسپاستیک شدید نظیر CP ، 15-2 میلی گرم خوراکی 4-3 در روز تا حداکثر 60 میلی گرم تجویز میشود در صورت لزوم می توان از تزریق IV و IM 10 میلی گرم دیازپام و تکرار آن بعد از 4-3 ساعت استفاده کرد .
• کودکان : mg/kg 8/0-12/0 در 24 ساعت جداگانه در 4-3 دوز و از طریق خوراکی تجویز می شود . در موارد شدید می توان mg/kg 2/0 – 04/0 هر 4-2 ساعت تا حداکثر mg/kg 6/0 هر 8 ساعت از طریق IV ( آهسته ) یا IM تزریق کرد .
در اختلال شدید اسپاستیک تا حداکثر 40 میلی گرم دیازپام خوراکی در روز می توان تجویز کرد .
کزاز
جهت کنترل اسپاسم بیماران مبتلا به کزاز ، بنزو دیازپین ها به ویژه دیازپام ( با دوز بالا ) داروی انتخابی هستند . از لورازپام ( وریدی ) و میدازولام هم می توان استفاده کرد باربیتورات ها و کلرپرومازین در خط دوم درمان هستند . توجه داشته باشید که تسهیلات تهویه کمکی باید حتما دردسترس باشند .
• بزرگسالان : mg/kg 3/0-1/0 هر 4-1 ساعت IV تزریق می شود یا mg/kg 10-3 در 24 ساعت انفوزیون می شود . تا حداکثر 250 میلی گرم در روز می توان تجویز کرد . به محض کاهش اسپاسم می توان دوز دارو را کاهش داده و آن را از طریق لوله معده به بیمار خوراند .
• کودکان : بر اساس کتاب Nelson در ابتدا mg/kg 2/0-1/0 هر 6-3 ساعت تزریق می شود و به تدریج بر حسب نیاز بیمار دوز دارو کاهش داده شده 6-2 هفته با دوز کم درمان ادامه داده می شود و طبق کتاب دارویی Facts دوزاژ دیازپام در کودکان بدین قرار است :
- شیرخوارن ( با سن بیش از 30 روز ) و کودکان زیر پنج سال : 2-1 میلی گرم IM یا IV در ابتدا تزریق شده و در صورت لزوم بعد از 4-3 ساعت تکرار می شود .
- کودکان > 5 سال : 10-5 میلی گرم در ابتدا IM یا IV و در صورت نیاز 4-3 ساعت بعد از تکرار دوز توصیه می شود .
بیماری های تشنجی و صرع پایدار
دیازپام معمولاً به تنهایی در درمان بیماری های تشنجی موثر نیست ولی به عنوان داروی کمکی می توان از فرم خوراکی آن استفاده کرد . در این صورت بر طبق دوزاژ کلی دیازپام یعنی 40-20 میلی گرم در روز در بزرگسالان ( در افراد پیر و ناتوان دوز کاهش داده شود ) و 10-2 میلی گرم در روز در کودکان تجویز می شود . جهت اطلاع از درمان تشنج در بیماری های تب دار و صرع استاتوس به تک نگار Epilepsy مراجعه کنید .
مصرف در بیهوشی و بی حسی موضعی
• بزرگسالان : 10-2 میلی گرم IV یا IM تزریق می شود و در صورت نیاز هر 4-3 ساعت می توان بار دیگر تزریق کرد . در صورت استفاده از فرم خوراکی دیازپام 10-2 میلی گرم 4-3 بار در روز می توان تجویز کرد
• کودکان : mg/kg 3/0-04/0 هر 4-2 ساعت تا حداکثر mg/kg 6/0 هر هشت ساعت از راه وریدی یا عضلانی تزریق می شود یا mg/kg 3/0-2/0 سه تا چهار بار در روز تا حداکثر 10 میلی گرم در روز از راه خوراکی تجویز می شود . در جراحی های سر پایی تا یک ساعت قبل از عمل می توان دیازپام را خوراکی تجویز کرد تا Sedation کافی ایجاد شود .
آندوسکوپی
• بزرگسالان
- تزریق IV: دیازپام را آهسته و درست قبل از آندوسکوپی تزریق کنید . تیتراسیون دارو به نحوی صورت می گیرد که اثر مطلوب به شکل ایجاد لکنت زبان در بیمار به دست آید . معمولاً در حدود ده میلی گرم دارو کافی است . گاهی اوقات به ویژه در مواقعی که از نارکوتیک ها به طور همزمان استفاده نشده باشد ، ممکن است تجویز دیازپام تا حد 20 میلی گرم ضرورت پیدا کند .
- تزریق IM : در صورت عدم دسترسی به ورید می توان 10-5 میلی گرم دیازپام را 30 دقیقه از شروع آندوسکوپی IM تزریق کرد .
کاردیو ورژن
• بزرگسالان : 10-5 میلی گرم IV 5 الی 10 دقیقه قبل از انجام کاردیوورژن تزریق می شود .
Insomnia ( بی خوابی ) و کابوس های شبانه ی کودکان
• بزرگسالان : در درمان کوتاه مدت به خوابی به ویژه در مواری که با اضطراب همراه باشد می توان از دیازپام با دوز 10-5 میلی گرم خوراکی زمان خواب استفاده کرد .
به درمان Insomnia در تک نگار Benzodiazepines مراجعه شود .
• کودکان : برای کودکانی که در زمان خواب راه می روند یا کابوس شبانه ( terror ) دارند می توان 5-1 میلی گرم زمان خواب تجویز کرد .
CT اسکن با کنتراست
• بزرگسالان : در افرادی که مبتلا به تومور مغزی هستند تجویز ده میلی گرم دیازپام از طریق IV ده دقیقه قبل از تزریق کنتراست احتمال بروز تشنج را کاهش می دهد .
مصارف جانبی : اختلالات پانیک ، Social phobia ، Akathiaia ، سندرم پیش از قاعدگی ، حملات حاد سرگیچه ی محیطی ، علایم محرومیت از مخدر ها ، اسکیزوفرنی ،OCD ( اختلال وسواسی ) ، اکلامپسی و پره اکلامپسی از مواردی است که دیازپام تا حدودی موثر است .
موارد منع مصرف و احتیاط
توجه : موارد منع مصرف کلی و احتیاط در سایر بنزو دیاسپین ها و در مورد این دارو به این قرار است :
این دارو و سایر بنزو دیاسپین ها باید در بیماران مبتلا به اختلال عملکرد کبدی و کلیوی با احتیاط مصرف شوند . در بیماران مبتلا به نارسایی تنفسی مضمن با احتیاط مصرف شود . شکل وریدی دارو در آن دسته از بیمارانی که ممکن است آثار خواب آور و هیپوتانسیو دارو در آن ها طولانی یا تشدید شود ، مثل بیمارانی که در کوما یا در شک هستند یا آن هایی که تنفس سرکوب شده دارند ، یا آن هایی که به تازگی دارویی مصرف کرده اند که آثار سر کوب تنفسی دارد مثل باربیتورات ها ، نباید داده شود . این دارو ها نباید در بیماران مبتلا به نوروزدپرسیو یا واکنش های سایکوتیک که تظاهرات اضطرابی ندارد . مصرف شوند . این دارو ها در مواردی که واکنش حساسیت دارویی نسبت به آن ها وجود دارد کنترااندیکه هستند این دارو ها نباید در بیمارانی که مسمومیت با الکل و علایم حیاتی مختل دارند به کار بروند . در گلوکم زاویه بسته حاد منع مصرف دارند . این دارو ها را نباید در افراد مبتلا به آپنه هنگام خواب ، مصرف کرد . دارو های این گروه در افراد پیر یا ناتوان باید با احتیاط مصرف گردند . ( به خصوص فرم وریدی دارو ) در بیمارانی که ضعف عضلانی دارند با احتیاط مصرف شوند . دیازپام در درمان فوبیا و وسواس و سایکوز مزمن انتخاب مناسبی نیست به ویژه اینکه این دارو می تواند باعث تشدید رفتار های تهاجمی و اقدام به خود کشی شود ، از این رو در این موارد نباید از این دارو به تنهای استفاده کرد . این دارو در بیماران مبتلا به اختلالات شخصیتی با احتیاط مصرف شود . در بیمارانی که تغییرات ارگانیک مغزی به خصوص اترواسکلروز عروق مغزی دارند احتیاط های لازم برای مصرف دارو ضروری است . دیازپام وریدی به خصوص اگر سریع تزریق شود باعث سرکوب تنفسی و هیپوتانسیون می شود . و در صورت وجود سرکوب تنفسی یا هیپوتانسیون با احتیاط فراوان مصرف شود هرچند بهتر است مصرف نشود . مصرف فرم خوراکی دیازپام در شیرخواران زیر شش ماه مطمئن نیست . مصرف فرم تزریقی دیازپام در نوزادان با احتیاط فراوان توصیه می شود . بهتر است این دارو در بیماران حامله مصرف نشود . در گلوکم زاویه باز درمان نشده بهتر است از این دارو ها استفاده نکرد .
در حین شروع تا 14 روز بعد از شروع داروهای مهار کننده ی آنزیم MAO نباید از این دارو به شکل خوراکی استفاده کرد . در بیماران صرعی میاستنی گراو وافراد مستعد اعتیاد با احتیاط مصرف شود . در بیمارانی که لوودوپا مصرف می کنند با احتیاط فراوان تجویز شود .
تداخلات مهم
• دارویی:
• آزمایشگاهی :
عوارض جانبی
• شایع ترین : خواب آلودگی ، آتاکسی و سداسیوم شایع ترین عوارض هستند که با مصرف طولانی دارو به تدریج کاهش می یابند . سر گیجه ، سر درد ، کانفیوژن اختلال تفکر لکنت زبان Slurred Speash یا دیزارتری تغییرات میل جنسی ، ترمور ، اختلالات بینایی ، احتباس ادراری ، عدم کنترل ادرار ، اختلالات گوارشی ، تغییرات بزاق و فراموشی ( amnesia ) از عوارض نسبتاً شایع دارو هستند . دسته ای از بیماران دچار تحریک پارادوکسیکال می شوند که می توانند به رفتار های خشن و تهاجمی منجر شود .
• مهم ترین : کلاپس قلبی عروقی ، لارنگواسپاسم ، سرکوب تنفسی ( در تزریق وریدی ) هیپوتانسیون ، ترومبوز وریدی ( تزریق وریدی ) ، فلبیت ( تزریق وریدی ) اختلال عملکرد کبد .
• سایر عوارض : خستگی ، خواب دیدن بیش از حد ، دیس کینزی تاخیری tardive dyskinisia تغییرات EEG ، دو بینی ، نیستا گموس ، خشکی دهان ، تهوع ، یبوست ، زردی کلستاتیک ، ژنیکوماستی ( مصرف طولانی ) ، اختلال قاعدگی ، سکسکه ، سرفه ، درد گلو و درد سینه ، نارسایی تخمدان ، کاهش یا افزایش اشتها ، کاهش یا افزایش وزن ، تورم زبان ، مزه تلخ و ترش دهان ، طعم فلزی دهان ، کهیر ، راش ، خارش ، حساسیت به نور ، پورپورای غیر ترومبوسیتوپنیک ، درد مفاصل ، گرفتگی عضلانی ، پارستزی ، سندرم شبه لوپوس ، تپش قلب ، تاکی کاردی ، احساس تنگی نفس ، تعریق و گر گرفتگی ، موارد نادری از آگرانولوسیتوز ، لکوپنی ،آنمی آپلاستیک ، آنمی همولیتیک ، کاهش هماتوکریک ، ائوزینوفیلی ، لکوسیتوز و مواردی از عوارض اکستراپیرامیدال نیز گزارش شده است .
مصرف در بارداری و شیردهی
در شیر ترشح می شود مصرف آن توصیه نمی شود .
دایزپام از جفت می گذرد . مصرف آن در سه ماه اول بارداری اگر چه خطر مالفورماسیون های مادرزادی را افزایش نمی دهد ، ولی چون معمولاً استفاده از آن اورژانسی نیست ، بهتر است مصرف نشود . مصرف مدام بنزودیازپین ها در طول بارداری ممکن است منجر به وابستگی فیزیکی در جنین و بروز علایم محرومیت در نوزاد شود .
مسمومیت و درمان
اختلال هوشیاری نسبتاً سریع رخ می دهد ، اما کما ی عمیق و سایر تظاهرات تضعیف عمل ساقه مغز نادر است . بیمار بیشتر دچار خواب آلودگی شدید است که با تحریک بلند می شود . سر کوب تنفسی عموماً خفیف تا مبه وسیله است ، ریتم وسرعت ضربان قلب تا حدی طبیعی می ماند ( در صورتی که هیپوکسی و هیپوتانسیون رخ ندهد ) . به علت ایجاد تحمل به این دارو با وجود غلظت بالای سرمی ، ممکن است هوشیاری باز شود . در حین برگشت هوشیاری اضطراب و بعد از آن بی خوابی شایع است و در کسانی که مصرف طولانی دارند ممکن است علایم قطع دارو مشاهده شود . تفاوت بین هر کی از بنزودیازپین ها در کشنده گی آن ها حین مسمومیت وجود دارد . جلو گیری از جذب دارو با ایجاد استفراغ ( در صورتی که منع نداشته باشد ) لاواژ معده و تجویز شارکول فعال ، هر چه سریعتر باید انجام گیرد ، درمان ها عمدتاً علامتی و حمایتی است و آنتاگونیس اختصاصی آن فلومازنیل است که بیشتر برای افتراق علت اختلال هوشیاری اهمیت دارد تا درمان مسمومیت .
وابستگی به بنزودیازپین ها :
- وابستگی به بنزو دیازپین ها پس از مصرف طولانی آنها شایع است گرچه می تواند پس از دوره های کوتاه مصرف هم دیده شود .
- این اعتیاد به خصوص در کسانی که سوء استفاده از دارو ها و الکل را دارند شایع تر است .
- با توجه به احتمال وابستگی فیزیکی ، بنزو دیازپین ها را نباید به شکل ناگهانی قطع کرد و باید دارو را در عرض چند هفته تا ماه ها قطع کرد .
- تحمل به دارو بیشتر از نظر عوارض سایکوموتور است تا آثار ضد اضطرابی آن .
- جستجوی دارو و در دوز های معمول پس از قطع شایع نیست .
سندرم قطع بنزودیازپین ها :
- گرچه پیش بینی این که وابستگی بنزو دیازپین ها رخ خواهد داد یا نه چندان قاطع نیست ، عواملی به عنوان فاکتور خطر مطرح هستند : مصرف دوز های بالا ، مصرف منظم طولانی ، مصرف بنزودیازپین های کوتاه اثر ، افراد دارای شخصیت های وابسته ، سابقه ی سوء استفاده از الکل و دارو ها و پیدایش تولرنس .
- علایم سندرم قطع شامل اضطراب ، افسردگی ، اختلال تمرکز ، بی خوابی ، سر درد ، سر گیچه وزوز گوش بی اشتهایی ، لرزش ، تعریق ، تحریک پذیری ، اختلالات ادراک، حساسیت شدید به محرک های بینایی ، شنوایی و اختلالات حس چشایی تهوع ، استفراغ ، کرامپهای شکمی ، تپش قلب، هیپرتانسیون سیستولیک ، تاکی کاردی ، هیپوتانسیون ارتوستاتیک هستند . علایمی چون پرش عضلات ، سایکوزپارانوئید ، وضعیت کانفیوژن ، تشنج ، توهم و وضعیت مشابه دلیریوم ترمنس ( delirium tremens ) نادر هستند .
- علایم سندرم قطع با وجود مصرف بنز دیازپین ها ، به علت پیدایش تحمل یا مصرف دارو های با نیمه عمر کم دیده می شود .
- علایم می توانند از چند ساعت پس از قطع دارو های دارای نیمه عمر کوتاه تا سه هفته پس از قطع دارو های طولانی اثر تر بروز کند .
- با توجه به احتمال وابستگی دارویی توصیه می شود که این دارو ها دقیق تر و با تشخیص درست تجویز شوند .
- برای برای بر طرف شدن احتمال پیدایش این سندرم بهتر است دارو به تدریج قطع شود یا بیمار را تحت داروی معادل دیازپام قرار داد .
این معادل عبارت است از : 5 میلی گرم دیازپام معادل 15 میلی گرم کلردیازپوکساید ، 5/0 تا 1 میلی گرم لوراسپام ، لورمتازپام 5/3 تا 1 میلی گرم ، نیترازپام 5 میلی گرم ، 15 میلی گرم اکسازپام و 10 میلی گرم تمازپام . بر این اساس مقدار معادل بر حسب میلی گرم دیازپام موقع خواب به بیمار داده می شود و مقادیر دارو هر دو هفته به میزان 5/2 تا 5/0 میلی گرم کاهش میابد .
- برای تکمیل دوره قطع دارو ممکن است زمانی طولانی از 4 هفته تا یک سال ضرورت داشته باشد و پس از اتمام دوره قطع دارو هم بیمار باید از حمایت های کافی برخوردار باشد .
- بهتر است از دارو های دیگر کمتر استفاده شود ، اما بتابلاکر برای کاهش عوارض پر کاری سیستم سپماتیک و ضد افسردگی ها ممکن است کاربرد پیدا کند ، داروهای ضد سایکوز می توانند علایم را تشدید کنند .
آموزش بیمار- خانواده
شرایط نگهداری
دارو را در ظروف محکم و در بسته و به دور از نور در دمای اطاق ( 15 تا 30 درجه سانتی گراد ) نگه داری کنید .
امولسیون دارو را در 2 تا 8 درجه نگه داری کنید مراقب باشید یخ نزند .
بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی پیامبران درزمینی به مساحت 27000 مترمربع با زیر بنای 33000مترمربع درسال 1368 هجری شمسی پی ریزی گردید و در سال 1379 هجری شمسی مورد بهره…
MORE